Prostaatkanker: 39% van prostaat­kankerpatiënten (mCRPC) mogelijk ­gebaat bij persoonsgerichte behandeling

DNA-onderzoek maakt behandeling van uitgezaaide prostaatkanker persoonlijker

Eerder persoonsgericht behandelen

Bij uitgezaaide prostaatkanker werkt niet iedere behandeling voor iedere patiënt. Verschillen in het DNA van de tumor spelen daarbij een belangrijke rol. In de PROMPT-studie onderzocht dr. Niven Mehra (zie foto) samen met zijn onderzoeksteam hoe uitgebreid DNA-onderzoek kan helpen om voor patiënten een gerichtere behandeling te vinden.

Het onderzoek richtte zich op uitgezaaide castratieresistente prostaatkanker (mCRPC). Bij deze vorm van prostaatkanker heeft de ziekte zich verspreid door het lichaam. Ook reageert de kanker niet meer op bestaande behandelingen. Voor deze patiënten zijn nieuwe behandelopties daarom hard nodig.

Het Radboud Oncologie Fonds droeg bij aan het moleculaire onderzoek binnen deze studie. Dankzij deze bijdrage konden 165 patiënten uitgebreid DNA-onderzoek van hun tumor krijgen. Zo konden de onderzoekers beter in kaart brengen welke genetische kenmerken mogelijk aanknopingspunten bieden voor een gerichte behandeling.

Waarom was dit onderzoek nodig?

De studie richtte zich op mannen met uitgezaaide castratieresistente prostaatkanker. Bij deze vorm van prostaatkanker groeit de ziekte door, ondanks een behandeling die het mannelijke hormoon testosteron sterk verlaagt.

Er bestaan verschillende medicijnen om de ziekte af te remmen. Toch hebben deze behandelingen niet bij iedere patiënt hetzelfde effect. Sommige tumoren hebben specifieke veranderingen in hun DNA. Die veranderingen kunnen de tumor gevoelig maken voor bepaalde doelgerichte medicijnen of immunotherapie.

Om zulke veranderingen te vinden, is uitgebreid moleculair onderzoek nodig. Dat gebeurde bij patiënten met deze vorm van prostaatkanker nog niet standaard. Met de PROMPT-studie wilden de onderzoekers aantonen wat brede DNA-analyse in de dagelijkse zorg kan opleveren.

DNA van de tumor uitgebreid onderzocht

Binnen PROMPT onderzochten de wetenschappers 43 verschillende genetische afwijkingen. Sommige daarvan geven toegang tot een bestaande doelgerichte behandeling. Andere kunnen patiënten geschikt maken voor deelname aan een klinische studie. In maart 2023 bereikte PROMPT een belangrijke mijlpaal: de 450ste patiënt werd in de studie opgenomen. Een tussentijdse analyse van de eerste 321 patiënten liet zien dat de DNA-analyse bij 85 procent succesvol kon worden uitgevoerd. Dat resultaat lag boven het vooraf gestelde onderzoeksdoel van 75 procent.

Bij 286 patiënten leverde de test bruikbare resultaten op. Van hen hadden 219 patiënten minstens één genetische afwijking die waarschijnlijk een rol speelt bij de ziekte. Bijna 30 procent van de onderzochte patiënten had een verandering waarvoor een gerichte behandeling of immunotherapie beschikbaar kon zijn.

Voor een deel van de patiënten ontstonden nieuwe behandelopties

Voor ongeveer 19 procent van de patiënten wees de analyse op mogelijke behandeling met een zogenoemde PARP-remmer of met immunotherapie. Nog eens ongeveer 11 procent kwam mogelijk in aanmerking voor onderzoek naar andere gerichte geneesmiddelen. Dat is belangrijk. Zonder DNA-onderzoek blijven dergelijke behandelopties soms buiten beeld.

De studie laat daarmee zien dat uitgebreid moleculair onderzoek al vroeg in het ziekteproces praktisch uitvoerbaar is. Bovendien kan het artsen helpen om gerichter te bepalen welke behandeling bij de kenmerken van een tumor past.

Bijdrage van het Radboud Oncologie Fonds

Het Radboud Oncologie Fonds maakte een belangrijk deel van de benodigde moleculaire diagnostiek mogelijk. Met hun bijdrage konden 170 uitgebreide DNA-tests worden uitgevoerd bij 165 patiënten. Bij vijf patiënten was voor een goede analyse een tweede test op ander tumorweefsel nodig. De PROMPT-studie werd daarnaast ondersteund binnen het programma Betaalbaar Beter van VGZ en door de Paul Speth Stichting.

Op weg naar zorg op maat

De resultaten ondersteunen het idee dat DNA-onderzoek een vaste plaats kan krijgen bij de behandeling van uitgezaaide prostaatkanker. Door eigenschappen van de tumor vroeg in kaart te brengen, kunnen artsen beter beoordelen welke gerichte behandelingen voor een patiënt beschikbaar zijn. De rapportage waarop dit artikel is gebaseerd bevat nog geen definitieve vergelijking van de overleving tussen patiënten die deze aanpak kregen en andere patiënten. De onderzoekers wilden met verdere follow-up vaststellen of vroege moleculaire profilering ook leidt tot een betere overleving en kwaliteit van leven.

Wat PROMPT al wel duidelijk maakt: uitgebreid DNA-onderzoek kan behandelopties zichtbaar maken die anders mogelijk onbenut blijven. Daarmee brengt het onderzoek persoonsgerichte behandeling van uitgezaaide prostaatkanker een belangrijke stap dichterbij.

Snor je mee

In november besteden wij elk jaar aandacht aan onderzoek naar prostaatkanker. Artsen, onderzoekers, patiënten en hun naasten komen in actie door een maand lang hun snor te laten staan. Het geld dat tijdens de 'Prompt een snor'-­actie wordt ingezameld, maakt onderzoek naar prostaatkanker mogelijk.