Met onder andere een bezoek aan het helikopterplatform heeft het Radboud Oncologie Fonds vrijdag 1 juni jl. zijn Zakenvrienden een interessante kijk achter de schermen bij het Radboudumc kunnen geven.

Na afloop van de rondleiding werden de Zakenvrienden bijgepraat over de laatste ontwikkelingen op het gebied van radiotherapie en de toepassingen op met name prostaatkankerpatiënten. Ook kregen zij gelegenheid vragen te stellen over de onderzoeken die zij vanuit hun Zakenvriendschap direct of indirect steunen. Wij kijken terug op een fijne en interessante sessie waarbij onze Zakenvrienden met eigen ogen hebben kunnen zien dat hun geld goed wordt besteed.

Dinsdag 6 november is er weer een donateursbijeenkomst. Deze keer zal de bijeenkomst in het teken staan van immuuntherapie.

Ook dit keer hebben wij weer sprekers bereid gevonden iets te vertellen over deze bijzondere medische doorbraak in de strijd tegen kanker. Dr. Harry Dolstra, binnen het Radboudumc onder andere bezig met het ontwikkelen van zogeheten ‘killer cells’ die worden getest op niertumoren, licht toe wat immuuntherapie kan betekenen voor huidige en toekomstige kankerpatiënten. Naast dr. Harry Dolstra zullen ook dr. Marleen Ansems en Koen van Riessen dieper ingaan op het thema en uitleggen hoe het Radboudumc bijdraagt aan de ontwikkeling van immuuntherapie voor kankerpatiënten.

Komt u ook? Laat het ons dan weten door een mailtje te sturen naar info@radboudoncologiefonds.nl. Komt u alleen of met 1 introducé? Vermeld dit bij uw aanmelding. We zien u graag op 6 november!

REAGEER SNEL, want er is een gelimiteerd aantal plaatsen!

De strijd tegen kanker staat de laatste vijf jaar vooral in het teken van de mogelijkheden van het lichaam om zelf kankercellen te vernietigen. Zo onderzocht Tim Hutten van het Radboudumc de interactie tussen afweercellen en kankercellen waardoor onderzoek naar immuuntherapie weer een nieuwe impuls kreeg. Hutten deed onderzoek naar twee receptoren die een eerste stap vormen voor het maken van een nieuw vaccin tegen kanker.


Verder onderzoek is nodig om te bepalen of het vaccin veilig is en geproduceerd kan worden, maar het is een voorzichtige eerste stap naar een betere bestrijding van kanker op basis van immuuntherapie.

Hoe onderzocht?

Tim Hutten onderzocht de rol van dendritische cellen tegen verschillende vormen van kanker. Bij dendritische celvaccinatie worden dendritische cellen in het lichaam van een patiënt gebracht. Ze herkennen lichaamsvreemd materiaal, zoals een tumor. Ze halen eiwitonderdelen van de tumorcel af en presenteren die aan hun celoppervlak. Andere afweercellen herkennen dit gevaarsignaal, waardoor zij de tumorcel opruimen.

Hutten gebruikte een receptor (CLEC12A) op de dendritische cellen om de afweercellen te activeren. Hij vertelt dat hij de stukjes kankercel aan antilichamen koppelde en dat de antilichamen precies pasten op de CLEC12A receptor. “Dit werkt als een sleutel in een slot. Toen de CLEC12A receptoren bonden aan de antilichamen met stukjes kankercel, activeerde de dendritische cellen veel meer afweercellen,”aldus Hutten.

Nog niet bewezen bij mensen

Hutten voerde zijn onderzoeken uit met kweekcellen in het laboratorium. Daarom is nog niet te zeggen of deze technieken ook in mensen werken en veilig zijn. Onderzoekers in het Radboudumc werken momenteel aan een vaccin dat aangrijpt op beide receptoren die Hutten gebruikte in zijn onderzoek. Dit vaccin kan zowel de dendritische cellen activeren als de afweerremmende omgeving van de tumor wegnemen.

 

Het is de verwachting dat alvleesklierkanker in 2030 de hoofdoorzaak van sterfte is door kanker. Niet omdat het zo vaak voorkomt, maar omdat er steeds betere behandelingen voor ándere vormen van kanker worden ontwikkeld. Alvleesklierkanker blijft daarbij achter. Als het aan onderzoeker dr. Erik Aarntzen ligt, gaat dat nú veranderen. Hij kreeg een donatie van € 70.000,- van stichting Bergh in het Zadel waarmee hij echte stappen kon zetten. ‘We zitten op de goede weg.’

‘Als je nu de diagnose krijgt, is de prognose erg slecht,’vertelt Erik Aarntzen. ‘Alvleesklierkanker wordt vaak pas laat ontdekt en is dan al in een vergevorderd stadium. De tumor is dan bijvoorbeeld al om de omliggende bloedvaten gegroeid en niet meer operatief te verwijderen. Daarnaast heeft een meerderheid van nieuwe patiënten al uitzaaiingen, en we weten dat helaas dat voor deze mensen chemotherapie nauwelijks effectief is.

Nieuw systeem

Met de donatie heeft het onderzoeksteam van dr. Aarntzen een nieuw systeem ontwikkeld om alvleesklierkanker te analyseren. ‘We weten nog te weinig van deze kankersoort. Met dit systeem kunnen we, zónder te hoeven opereren, zien welke eigenschappen de tumor heeft. Hoe meer we vooraf van de tumor weten, hoe beter we onze patiënten kunnen behandelen.’

PETscans

Om de tumor in beeld te brengen, gebruiken ze PET/CT-scans. ‘Een PET/CT-scan registreert het verbruik van suiker in een cel,’zegt Aarntzen. ‘Kankercellen zijn overactief, dus gebruiken ook veel suiker als brandstof om snel te groeien, delen en uit te zaaien. Met een radioactieve stof kunnen we het verbruik in beeld brengen en dus een goed beeld krijgen van een tumor. Door deze methode zagen we verschillen in de tumoren. Sommigen tumoren verbruikten veel suiker, andere minder. Maar er waren ook tumoren waarvan de suikeropname verschilde bínnen die tumor, zogenaamde heterogene tumoren. Juist die tumoren gedroegen zich agressiever.’

Eigenschappen

Maar waardoor hebben patiënten met een heterogene tumor een slechtere prognose? ‘Daarvoor hebben we onderzoek gedaan naar negen verschillende eigenschappen: in de tumorcellen, in de omliggende bindweefselcellen, en in de aanwezige afweercellen.’ Hij verzamelde beelden van ruim 150 patiënten met alvleesklierkanker en schakelde Esther Markus-Smeets in, een medisch bioloog met een specialisatie in medische beeldanalyse. Markus-Smeets schreef een computerprogramma dat niet alleen de tumoren kon identificeren als ‘heterogeen’, maar ook kon checken op deze negen verschillende eigenschappen. Markus-Smeets:  ‘Het analyseren gebeurt dan automatisch – wat handig is met zulke aantallen – en op een gestandaardiseerde manier, dus onafhankelijk van de specifieke kennis en kunde van de medisch specialist.’

Waardevol systeem

Al snel kwam Markus-Smeets terug met resultaat: ‘Het programma werkte zo goed, dat de computer veel beter kon zien om welk type tumor het ging en welke eigenschappen die had. Veel beter dan medisch specialisten met het blote oog kunnen zien.’ Aarntzen: ‘Onderzoek doen is altijd spannend, maar als je ziet dat je op de goede weg zit, is dat geweldig. Dit systeem is heel waardevol, omdat we nu meer inzicht hebben in de tumoren in de alvleesklier en we zo een betere diagnose kunnen stellen. En we kunnen dus de prognose al stellen zonder dat we iemand hoeven te opereren. Bovendien kunnen we dit systeem vertalen voor andere soorten kanker.’

Vervolgonderzoek

Enkele van de onderzochte eigenschappen van alvleesklierkanker bleken extra interessant. ‘Het is nu tijd voor een vervolgonderzoek: het verder in kaart brengen wat die eigenschappen precies doen, zodat we daar een nieuwe behandeling voor kunnen ontwikkelen.’


onderzoeker dr. Erik Aarntzen

Toen prof. dr. Nicoline Hoogerbrugge vijf jaar geleden haar onderzoeksplannen presenteerde om kanker te voorkomen, kwamen er collega’s naar haar toe om te zeggen dat ze misschien wel iets nuttigers met haar tijd kon doen. ‘En nu vragen ze aan me: Wanneer kunnen we ermee aan de slag? Is de app al klaar?’

Nicoline Hoogerbrugge heeft, samen met prof. dr. Bart Kiemeney, vijf jaar keihard gewerkt om alle informatie te verzamelen en onderzoeken te verwerken die gaan over het voorkomen van kanker. ‘Ik heb een droom,’zegt de bevlogen hoogleraar Genetica. ‘Een droom dat we kanker kunnen voorkomen, en ik weet inmiddels dat het in 4 van de 10 gevallen kán.’

ABC

Naast alle onderzoek naar genetische afwijkingen, richt ze zich ook op leefstijl. ‘Iedereen weet inmiddels dat je van roken en zonnen kanker kunt krijgen. Maar alcohol, weinig beweging, en ongezond eten heeft ook direct invloed. Wij hebben het dan ook over het leefstijl-ABC: Alcohol, Bewegen en Calorieën. Je manier van leven bepaalt dus mee of je meer of minder kans op kanker krijgt.’

App

Nu alle informatie beschikbaar is, is fase twee van haar onderzoek aangebroken: de slag naar de praktijk. Naar patiënten én medici. ‘We hebben voor patiënten een app ontwikkeld waarin alle informatie zit verwerkt, zodat ze zelf direct hun leefstijl kunnen verbeteren. Daarnaast willen we dat elke oncoloog een patiënt, op gebied van leefstijl moet kunnen én durven adviseren.’

Tv

Hoogerbrugge benadrukt hoe belangrijk het is om iemands leefstijl in de spreekkamer te bespreken. ‘Bij cardiologie is dat al heel normaal, maar als je kanker hebt? Dat gebeurt nog heel weinig. Terwijl vaker dan je denkt, de prognose verbetert als je direct overschakelt op een gezonde leefstijl. Ook al heb je jaren gedronken, gerookt of niet bewogen. Bij een bepaald type darmkanker is je prognose zelfs direct te relateren aan het aantal uur per dag dat je tv kijkt. Maar om die slag te maken, hebben we nu alle hulp nodig die we kunnen krijgen.’

Dit onderzoek kost in totaal € 195.000. We hebben nog € 70.000 nodig. Helpt u mee? Elke donatie betekent minder kanker.  
Meer informatie over het onderzoek van prof.dr. Nicoline Hoogerbrugge leest u hier.

© Copyright 2018 - 2022 Radboud Oncologiefonds - Alle rechten voorbehouden | Webdesign & Realisatie door Twin Digital