Door Annemarie Eek, Wetenschapsvoorlichter Radboudumc

‘Onderzoekers van het Radboudumc hebben een nieuwe techniek ontwikkeld waarmee pathologen lymfeklierkanker beter kunnen opsporen. De methode is gebaseerd op sequentiebepaling van DNA uit een biopt van een gezwollen lymfeklier met next-generation sequencing. Deze benadering maakt een duidelijker onderscheid tussen een ontsteking en een tumor, op basis van klonen van bepaalde receptormoleculen op witte bloedcellen. 

Lymfeklierkanker is een verzamelnaam voor verschillende ziektes die ontstaan door een kwaadaardige woekering van witte bloedcellen in de lymfeklieren. In Nederland krijgen jaarlijks ongeveer 3600 personen de diagnose lymfeklierkanker. Daarbij gaat het in vijftien procent van de gevallen om Hodgkin lymfoom, de rest bestaat uit verschillende vormen van non-Hodgkin lymfoom. Een belangrijk symptoom zijn vergrote lymfeklieren, maar die kunnen ook vergroot zijn door een ontsteking.

Variatie

Het is daarom belangrijk voor de diagnose dat een patholoog in een biopt uit een lymfeklier onderscheid kan maken tussen een ontsteking en kanker. “Dat kunnen we in feite al twintig jaar,” vertellen wetenschappelijk onderzoeker Blanca Scheijen en Klinisch Moleculair Bioloog in de Pathologie Patricia Groenen. “Maar de methode waarmee we deze bepaling uitvoeren heeft een grote ontwikkeling doorgemaakt. Wij hebben nu een nieuwe methode opgezet met next-generation sequencing, die meer informatie levert dan de huidige standaardmethode.”

De analyse berust op de DNA code van receptormoleculen op witte bloedcellen. Verschillende witte bloedcellen hebben verschillende soorten van die moleculen, met allemaal een eigen unieke code in het DNA. Bij kanker groeit een enkele witte bloedcel uit tot een tumor. De cellen in een tumor bezitten daarom allemaal dezelfde receptormolecuul en daarmee dezelfde DNA-code, deze cellen vormen in feite een kloon. Bij een ontsteking daarentegen zal de variatie in deze moleculen veel groter zijn. DNA-analyse bepaalt op basis van de diversiteit van de receptormoleculen of een biopt een ontsteking of een tumor bevat.

Kant en klare kit

Bij de wereldwijd gebruikte conventionele methode kijken laboratoriumspecialisten naar deze variatie op basis van de lengtes van DNA fragmenten, die de informatie bevatten voor receptormoleculen. De nieuwe test met behulp van next-generation sequencing analyseert het genetisch materiaal in meer detail. Blanca Scheijen legt uit wat de voordelen zijn: “Wij tonen aan dat deze nieuwe techniek zowel specifieker als gevoeliger is dan de huidige methode. Vooral bij Hodgkin lymfoom zien we een drie tot vier keer betere identificatie van unieke DNA-codes. Zo kunnen we in meer gevallen de tumorcellen opsporen. Daarnaast is minder bioptmateriaal nodig.”

De nieuwe methode, die ontwikkeld is binnen het Europese netwerk EuroClonality, komt waarschijnlijk in de loop van het komende jaar beschikbaar voor de standaard diagnostiek in het Radboudumc. Daarnaast werkt het Europese netwerk samen met een bedrijf aan een kant en klare kit voor deze diagnostische test, zodat de methode gemakkelijk verder uitgerold kan worden naar andere ziekenhuizen.

Specifieke eigenschappen

De nieuwe techniek biedt nog een ander voordeel. Scheijen: “Je kunt niet alleen beter het verschil zien tussen een ontsteking en een tumor. Als een patiënt naar het ziekenhuis komt met klachten die wijzen op terugkeer van ziekte, kunnen we ook duidelijker een onderscheid maken of de oude tumor is teruggekomen, of dat een nieuwe vorm van lymfeklierkanker is ontstaan. Dat maakt veel uit, omdat bij een nieuwe tumor over het algemeen minder intensief behandeld hoeft te worden. Dat heeft dus grote gevolgen voor het behandeltraject en de bijwerkingen voor een patiënt.”

Daarnaast kan een bredere DNA-analyse in de toekomst helpen bij het bepalen waarom sommige patiënten goed reageren op een bepaalde behandeling en anderen niet. Scheijen: “Tussen verschillende soorten lymfeklierkanker bestaan grote verschillen. Daardoor is het toepassen van voorspellende diagnostiek bij deze vorm van kanker lastig. Daarbij kijk je naar specifieke eigenschappen van de tumor op basis waarvan persoonsgericht therapeutisch beleid wordt aangeboden. Deze bredere DNA-analyse is ook voor lymfeklierkanker in ontwikkeling.”


Links zien we lymfeklierkanker, rechts een ontsteking. DNA-analyse van beide weefsels toont bij ontsteking veel meer variatie in receptormoleculen op de witte bloedcellen dan bij kanker.

Over de publicaties

Dit werk is beschreven in drie publicaties:

Leukemia 2019: Next-generation sequencing of immunoglobulin gene rearrangements for clonality assessment: a technical feasibility study by EuroClonality-NGS. Blanca Scheijen, Ruud W. J. Meijers, Jos Rijntjes, Michèle Y. van der Klift, Markus Möbs, Julia Steinhilber, Tomas Reigl, Michiel van den Brand, Michaela Kotrová, Julia-Marie Ritter, Mark A. Catherwood, Kostas Stamatopoulos, Monika Brüggemann, Frédéric Davi, Nikos Darzentas, Christiane Pott, Falko Fend, Michael Hummel, Anton W. Langerak, Patricia J. T. A. Groenen.

The Journal of Molecular Diagnostics 2021: Next-Generation SequencingeBased Clonality Assessment of Ig Gene Rearrangements. A Multicenter Validation Study by EuroClonality-NGS. Michiel van den Brand, Jos Rijntjes, Markus Möbs, Julia Steinhilber, Michèle Y. van der Klift, Kim C. Heezen, Leonie I. Kroeze, Tomas Reigl, Jakub Porc, Nikos Darzentas, Jeroen A.C.W. Luijks, Blanca Scheijen, Frédéric Davi, Hesham ElDaly, Hongxiang Liu, Ioannis Anagnostopoulos, Michael Hummel, Falko Fend, Anton W. Langerak, and Patricia J.T.A. Groenen.

Modern Pathology 2021: Clonality assessment and detection of clonal diversity in classic Hodgkin lymphoma by next-generation sequencing of immunoglobulin gene rearrangements. Diede A. G. van Bladel, Michiel van den Brand, Jos Rijntjes, Samhita Pamidimarri Naga, Demi L. C. M. Haacke, Jeroen A. C. W. Luijks, Konnie M. Hebeda, J. Han J. M. van Krieken, Patricia J. T. A. Groenen and Blanca Scheijen.

Vaderdag actie, Lang Leve de Vaders

Steun het Radboud oncologie Fonds en verras je vader deze Vaderdag met een gratis Vaderdag ontbijt, brunch, lunch, borrel of diner! Het door jou gekozen bedrag kan volledig besteed worden bij 50 zorgvuldig geselecteerde deelnemende restaurants in Nijmegen en omgeving.
Bestel vaderdag cadeaukaart

Deze week valt bij donateurs en geïnteresseerden de nieuwsbrief op de deurmat. In deze nieuwsbrief vragen wij aandacht voor een onderzoek naar het folliculair lymfoom, een niet te genezen vorm van lymfeklierkanker (non-hodgkinlymfoom) die jaarlijks bij 1200 mensen in Nederland wordt vastgesteld. Een ziekte die zich heel verschillend gedraagt bij iedere patiënt en waarvan niet bekend is waarom het iedere patiënt zo anders is. Graag willen we het onderzoek steunen dat tumor-DNA onderzoekt om de mogelijke oorzaken van deze verschillen op te sporen. Want alleen als we begrijpen hoe het werkt kunnen we de kanker beter behandelen. 

Andere onderwerpen die aan bod komen:
• Patiënt aan het woord: ‘Dealen met onzekerheid’
• Even voorstellen: Karin
• Actie: Ren kanker de wereld uit
• Actie: Prompt een snor
• Donateurs en vrienden in het zonnetje
• Agenda

Bekijk hier de nieuwsbrief als pdf.

Wilt u de nieuwsbrief ook thuis ontvangen? Stuur dan een mail naar info@radboudoncologiefonds.nl met voornaam en achternaam.

Vaderdag actie, Lang Leve de Vaders

Steun het Radboud oncologie Fonds en verras je vader deze Vaderdag met een gratis Vaderdag ontbijt, brunch, lunch, borrel of diner! Het door jou gekozen bedrag kan volledig besteed worden bij 50 zorgvuldig geselecteerde deelnemende restaurants in Nijmegen en omgeving.
Bestel vaderdag cadeaukaart

“Het begon met hevige buikpijn aanvallen in de nacht“ vertelt Wim, 55 jaar en woonachtig met vrouw en twee kinderen in het oosten van het land. Wim is huisarts en met die achtergrond schatte hij in dat hij last had van een darmpassage stoornis. “Ik had wel het idee dat er iets niet goed zat in mijn buik maar had geen idee wat. Toen ik op een nacht wakker werd met één kletsnatte voet van het zweet, besloot ik toch maar langs mijn huisarts te gaan.”

Van onbezorgd naar zéér angstig
Wim werd doorverwezen naar het streekziekenhuis voor een echo. “Ik kreeg te horen dat er een flinke tumor ter grootte van een vuist in mijn buik zat. Op een lastige plek.” vervolgt Wim. “ Omdat ik dokter ben, ging mijn medische fantasie gelijk met mij op de loop. Ik was echt héél bang om dood te gaan.” De diagnose non- hodgkinlymfoom kreeg hij vrij snel te horen. Ik kan je wel helpen, maar ik kan je niet beter maken, kreeg Wim van zijn internist te horen. “Dat was een moeilijke boodschap. Natuurlijk was ik opgelucht dat er iets aan te doen was en ik niet direct dood zou gaan. Een paar ernstige dingen die ik in mijn hoofd had kwamen gelukkig niet uit.”

Gevolgen van chemo
Na een half jaar chemotherapie was Wim klaar met zijn behandeling en kon hij weer herstellen en opknappen. Wim: “Na een maand of twee kreeg ik helaas veel last van tikken in mijn oor en hoofdpijn die steeds erger werd. Ik werd binnen drie weken twee keer opgenomen in een regionaal ziekenhuis maar voelde mij ondertussen steeds zieker.” Uiteindelijk werd Wim doorverwezen naar het Radboudumc. Het was een hele speurtocht maar Wim bleek meningitis te hebben. Een complicatie van de chemokuur die zijn afweer had aangetast. Er werd gestart met anti biotica. “Toen voltrok zich een soort wonder en was ik binnen 48 uur weer in het ‘rijk der levenden’” aldus Wim.

Zoeken naar balans
Op dit moment staat Wim nog onder controle in het Radboudumc. Op de vraag dat hij niet meer te genezen is en hoe je daarmee omgaat blijft het even stil. “Ik zou het eigenlijk niet weten. Je hebt het er maar mee te doen.


Omdat ik dokter ben, ging mijn medische fantasie wel met mij op de loop. Ik was echt héél bang om dood te gaan.


Ik ben wel door een fase heengegaan dat je alles relateert aan je ziekte maar ik probeer mij daar nu niet meer zo door te laten leiden. Het Radboudumc heeft mij gesteund op momenten dat het heel belangrijk was. Dat is eigenlijk nog steeds zo. Ik heb geleerd dat allerlei andere dingen zoals stress op het werk ook van invloed kunnen zijn. Ik let meer op de balans daarin. Ik probeer het een beetje te vergeten maar doordat ik elke dag wel pijn heb lukt dat niet altijd even goed.”

Een betere prognose door onderzoek
Het onderzoek naar folliculair lymfoom geeft Wim het vertrouwen dat mocht hij weer ziek worden hij ‘dicht bij het vuur’ zit. “Als door onderzoek iets wordt gevonden wat van invloed is op je prognose, dan zou ik dat heel graag willen weten.”

Aan andere mensen die nu in dezelfde situatie zitten wil hij het volgende meegeven: “Hoe je je voelt zegt niks over de prognose. De behandeling kan je tijdelijk heel ziek laten voelen. Wat mij heeft geholpen is dat ik zo snel mogelijk ben gaan sporten. Iedere dag na de chemo ging ik al in het zwembad baantjes trekken. Het heeft min of meer mijn leven gered, psychologisch gezien dan, want hierdoor voelde ik dat mijn lichaam toch nog wat kon”.

Ook vindt hij het heel belangrijk om heel duidelijk te maken aan je behandelaars wat je voelt en wat je wilt. Laat je mening horen want hoe duidelijker je bent, hoe beter ze rekening met je kunnen houden.

De naam Wim is gefingeerd. Zijn naam is bij de redactie bekend.


Lees hier meer over het onderzoek naar folliculair lymfoom

Vaderdag actie, Lang Leve de Vaders

Steun het Radboud oncologie Fonds en verras je vader deze Vaderdag met een gratis Vaderdag ontbijt, brunch, lunch, borrel of diner! Het door jou gekozen bedrag kan volledig besteed worden bij 50 zorgvuldig geselecteerde deelnemende restaurants in Nijmegen en omgeving.
Bestel vaderdag cadeaukaart

Het folliculair lymfoom is een niet te genezen vorm van lymfeklier kanker (non-hodgkinlymfoom) die jaarlijks bij 1200 mensen in Nederland wordt vastgesteld. “Het gaat om een ziekte die zich heel verschillend gedraagt bij iedere patiënt en eigenlijk weten we niet goed waarom dat bij iedere patiënt zo anders is” zegt arts-onderzoeker Eva Hesius. Genetische afwijkingen zijn één van de mogelijke oorzaken van deze verschillen. “Met dit onderzoek willen we het behandelbeleid van het lymfklierkanker aanscherpen op basis van tumor-DNA.”

Levenslang onder controle
Op een enkele uitzondering na is het folliculair lymfoom niet te genezen, maar de ziekte kan zich na diagnose wel lange tijd rustig gedragen. Op het moment van diagnose is behandeling niet altijd meteen noodzakelijk. “Bij het horen van slecht nieuws hebben mensen vaak als eerste reactie: kom op, schouders eronder en we gaan ervoor” vertelt Eva. “Soms stellen we voor af te wachten, dat kan veel vragen oproepen.”

Niet iedere patiënt reageert hetzelfde
Het niet starten met een behandeling gebeurt in bijna de helft van de gevallen. Wendy Stevens, hematoloog: “De ziekte kan jarenlang rustig blijven, de meeste patiënten hebben in deze periode weinig of geen klachten. Pas als de klachten toenemen of als de lymfklieren gaan groeien zal een behandeling worden gestart.” De standaardbehandeling van het folliculair lymfoom bestaat uit chemo therapie in combinatie met immuuntherapie, tevens kan bestraling worden toegepast. Hoe patiënten vervolgens reageren op hun behandeling is per persoon erg verschillend. Ook maakt het uit in welke fase van de ziekte deze behandeling wordt gegeven. Eva: “Twee patiënten kunnen qua ziekte in de spreekkamer op elkaar lijken, toch kan de ene patiënt 8 jaar geen behandeling nodig hebben, waarbij bij de andere patiënt de behandeling na enkele maanden al moet worden opgeschaald.”

Zoeken naar genetische antwoorden
Eva: “Tot dusverre kunnen we, bijvoorbeeld uit patiëntkenmerken of bloedonderzoek, de verschillen in ziektebeloop onvoldoende verklaren, we hopen deze antwoorden in het tumor-DNA te kunnen vinden. Michiel van den Brand, Patholoog: “Moderne technieken maken het mogelijk om daar veel specifieker naar te kijken. In ons onderzoek worden genetische afwijkingen van lymfoom cellen van verschillende patiënten in kaart gebracht. De gevonden genetische afwijkingen worden vervolgens gekoppeld aan het ziektebeloop en behandelrespons”.


Het is een complexe ziekte met een moeilijk te voorspellen beloop, informatie uit tumor-DNA zou ons bij deze voorspelling kunnen helpen.


Eva: “We verwachten dat we profielen van klinische en genetische gegevens kunnen ontwikkelen. Hiermee hopen we in de toekomst meer onderbouwde keuzes te kunnen maken om een specifieke therapie juist wél of niet te starten.” Een beter onderbouwde behandeling op maat zal resulteren in een langere ziektevrije overleving én betere kwaliteit van leven. Daarnaast draagt het meer gericht inzetten van dure nieuwe precisiegeneesmiddelen bij aan een maatschappelijk verantwoord en doelmatig gebruik van deze middelen.

Samenwerken met verschillende specialismen
Door de uitstekende samenwerking tussen de pathologie en hematologie is een slagvaardige researchgroep ontstaan. Eva: “Door de krachten van deze specialismen te bundelen willen we zorgen dat we niet alleen gebruik maken van de nieuwste technieken maar deze ook direct kunnen relateren aan de kliniek. Het belangrijkste doel is dat patiënten hier uiteindelijk profijt van zullen hebben”.

Gepersonaliseerd behandelen en beter voorlichten
Patiënten met het folliculair lymfoom moeten leren leven met veel onzeker heden omtrent deze ziekte. “Dat is vaak het moeilijkste voor een patiënt. De onzekerheid van het verloop van de ziekte, of en wanneer je therapie krijgt, terwijl je weet dat dit in je lichaam gaande is” vervolgt Eva. “Wanneer wij beter kunnen voorspellen hoe het ziekte verloop eruitziet kunnen we daarmee meer gepersonaliseerd behandelen en patiënten ook beter voorlichten. Dit zal heel waardevol zijn voor patiënten.”


Help jij drs. Eva Hesius, drs. ­Wendy Stevens en dr. ­Michiel van den Brand hun onderzoek te ­realiseren?

Het onderzoeksteam met v.l.n.r. drs. Wendy Stevens, drs. Eva Hesius en dr. Michiel van den Brand (inzet).

Wil je liever je donatie ­overmaken via ons rekening­nummer? Dat kan via NL34RABO 033 0000 039 o.v.v. 3000307573210013 t.n.v. ­Stichting Radboud Fonds inzake Stichting Radboud ­Oncologie Fonds.

Vaderdag actie, Lang Leve de Vaders

Steun het Radboud oncologie Fonds en verras je vader deze Vaderdag met een gratis Vaderdag ontbijt, brunch, lunch, borrel of diner! Het door jou gekozen bedrag kan volledig besteed worden bij 50 zorgvuldig geselecteerde deelnemende restaurants in Nijmegen en omgeving.
Bestel vaderdag cadeaukaart
© Copyright 2018 - 2022 Radboud Oncologiefonds - Alle rechten voorbehouden | Webdesign & Realisatie door Twin Digital