Radboud Oncologiefond
KWF Kanker Bestrijding
100%
Projectkosten: € 27.000,-
Nog nodig: € 0,-

Effectievere en minder pijnlijke behandeling bij dikkedarmkanker

Onderzoekers

Drs. F.G.A.M. van Haren1
Drs. S.A.S. van den Heuvel1
Dr. S.A Radema2
Dr. N. van Alfen3
Dr. S.E.I. van der Wal1
Dr. M.J.H. Coenen4
Dr. M.A.H. Steegers1
Prof. K.C.P. Vissers1

1 Department of Anesthesiology, Pain and Palliative Medicine, Radboud University Medical Centre, Nijmegen
2 Department of Medical Oncology, Radboud University Medical Centre, Nijmegen
3 Department of Neurology and Clinical Neurophysiology, Donders Centre for Neuroscience, Radboud University Medical Centre, Nijmegen
4 Department of Human Genetics, , Radboud University Medical Centre, Nijmegen

Zenuwpijn als gevolg van chemotherapie (bij o.a. dikke darmkanker)

De kwaliteit van de oncologische zorg is de afgelopen jaren verbeterd, waardoor de overlevingskans sterk is gestegen en kanker soms zelfs als een chronische ziekte wordt beschouwd. Kanker ‘overlevers’ krijgen daardoor te maken met de ongemakken van een chronische ziekte (mede als gevolg van de ondergane behandeling) zoals bijvoorbeeld pijn en verminderd functioneren. Dit kan leiden tot een substantiële vermindering van de kwaliteit van leven en het emotioneel welbevinden. Om de resultaten van de oncologische zorg te verbeteren is het daarom belangrijk om voor deze factoren aandacht te hebben. Deze studie kan hierin een bijdrage in leveren.

Oxaliplatin is een chemotherapeuticum wat bij vele tumoren van het maag-darmkanaal wordt toegediend. Tot 70% van deze patiënten ontwikkelt een polyneuropathie (= pijnlijke beschadiging van de kleine zenuwvezels) door de behandeling met oxaliplatin. In de acute fase (tijdens toediening van oxaliplatin) ervaren patiënten heftig pijnlijke tintelingen in keel, gelaat, handen en voeten. In de chronische fase ontstaan continue klachten van tintelende en pijnlijke handen en voeten. In 25-30% van de patiënten zijn de klachten blijvend van aard. Voor patiënten betekent dit dat zij in het dagelijks leven pijn en hinder ervaren bij lopen, koude dingen vastpakken, en moeite hebben met fijne motoriek. Hierdoor is er een substantiële vermindering van kwaliteit van leven. Het ontstaan van deze klachten lijkt afhankelijk te zijn van enerzijds de totale toegediende dosering oxaliplatin, anderzijds spelen ook patiënt gebonden (immunologische en genetische) factoren een rol. Medisch gezien is het ontstaan van polyneuropathie (en de klachten die dit geeft voor de patiënt) reden om de dosering oxaliplatin te verminderen of zelfs geheel te stoppen. In het kader van een aanvullende behandeling betekent dit een kleinere kans op genezing; in de situatie van uitgezaaide ziekte een kortere overleving, omdat er, zonder oxaliplatin, minder behandelmogelijkheden zijn.

Ondanks uitgebreid onderzoek is er nog geen effectieve behandeling voor oxaliplatin geïnduceerde polyneuropathie; de gebruikelijke pijnstillers (paracetemol, NSAIDS, morfine) hebben nauwelijks effect op de klachten. Er zijn geen behandelmogelijkheden bekend om deze klachten te voorkomen.

Lidocaine is een middel wat pijnstillend werkt en als locale verdoving in gebruik is. Uit beperkt onderzoek is gebleken dat lidocaine, toegediend direct in de bloedbaan, vermindering van pijn geeft bij patiënten met chronische polyneuropathie. Een deel van dit effect is mogelijk te wijten aan modulatie van het immuunsysteem, dan wel veranderingen die optreden in bijv. het immuunsysteem.

Voor patiënten betekent dit dat zij in het dagelijks leven pijn en hinder ervaren bij lopen, koude dingen vastpakken, en moeite hebben met fijne bewegingen. Hierdoor is er een substantiële vermindering van kwaliteit van leven. Het ontstaan van deze klachten lijkt afhankelijk te zijn van enerzijds de totale toegediende dosering oxaliplatin, anderzijds spelen ook patiënt gebonden (immunologische en genetische) factoren een rol.

Een groot probleem is dat de pijn die ten gevolge van de neuropathie ontstaat een beperkende factor is om de volledige dosis oxaliplatin te kunnen geven. Oxaliplatin wordt toegediend om de kans op uitzaaiingen van de kanker te verkleinen en daarmee de kans op genezing te vergroten.  Lukt het om de hele behandeling met oxaliplatin te geven dan neemt de kans op het krijgen van uitzaaiingen met 50% af. Helaas is dat vaak niet mogelijk ten gevolge van de pijnlijke neuropathie waardoor we dus minder mensen kunnen genezen. Datzelfde speelt ook in de uitgezaaide situatie: als mensen bijvoorbeeld (beperkte) uitzaaiingen in de lever hebben geven we ze vaak vooraf en soms ook na een operatie chemotherapie met oxaliplatin en ook deze mensen hebben nog steeds kans op genezing. Ook hier betekent stoppen/ verminderen van de oxaliplatin dat we minder mensen kunnen genezen. Maar ook in de palliatieve situatie geldt dat neuropathie als gevolg van oxaliplatin de levensverlenging en kwaliteit van leven kan beperken.

Ondanks uitgebreid onderzoek zijn er nog geen behandelingen die oxaliplatin geïnduceerde neuropathie kunnen voorkomen. Lidocaine is een middel dat pijnstillend werkt en als locale verdoving in gebruik is. Uit onderzoek is gebleken dat lidocaine, toegediend direct in de bloedbaan, vermindering geeft van pijn bij patiënten met chronische polyneuropathie. Een deel van dit effect is mogelijk te wijten aan modulatie van het immuunsysteem, dan wel veranderingen die plaatsvinden in de zenuwvezels zelf.

Middels dit onderzoek willen we nagaan of toediening van lidocaine tijdens het inlopen van de oxaliplatin, acute en chronische pijnklachten als gevolg van oxaliplatin veroorzaakte polyneuropathie kan voorkomen. Hiermee kunnen we niet alleen de zeer pijnlijke en invaliderende klachten voor patiënten voorkomen maar ook de behandeling van kanker effectiever maken.

Daarnaast zijn er nog diverse andere chemotherapeutica (paclitaxel, vinca-alkaloiden, bortezomib, cisplatin) in gebruik binnen de oncologie en hematologie, die veel bijwerkingen hebben. De inzichten die deze studie opleveren, zullen dan ook zeker van belang zijn voor andere patiëntengroepen.

Radboudumc

 

 

 

ESMO Logo